Il Corpus Rhythmorum Musicum (CRM)

Autori

  • Irene Volpi Università degli Studi di Siena

DOI:

https://doi.org/10.60923/issn.2532-8816/23675

Parole chiave:

Canzoni, Poesia ritmica, Edizione critica digitale, Lingua mediolatina, Manoscritti

Abstract

Il Corpus Rhythmorum Musicum (CRM), ideato da Francesco Stella, è dedicato all’edizione critica delle poesie latine ritmiche e musicate dei secoli IV-IX. Il progetto – promosso dall’Università di Siena in collaborazione con la Società Internazionale per lo Studio del Medioevo Latino, col supporto della Commissione europea (progetto TMR1998-2000) e dei PRIN 2002-2004 e 2006-2008 – ha portato alla pubblicazione dei numerosi studi preparatorii presentati ai convegni di Arezzo 1998 e Ravello 19992 e all’euroconferenza di Monaco di Baviera 2001. Il primo volume e il CD-ROM sui Canti di tradizione non liturgica sono stati pubblicati nel 2007 e sono stati seguiti nel 2011 dall’edizione online, ampliata con nuovi testi e funzioni nel 2020 da Luigi Tessarolo. Il CRM fornisce il testo critico con trascrizione diplomatica e semidiplomatica di tutti i testimoni e delle notazioni musicali, nonché le registrazioni delle esecuzioni canore. Le immagini dei manoscritti, l’apparato filologico, le statistiche linguistiche, le tabelle metriche e le tavole neumatiche offrono una edizione aperta e verificabile, con una grande mole di materiale su cui condurre diversi tipi di ricerca, grazie all’interfaccia che permette di intersecare dati testuali, metrici, linguistici e musicali.

Riferimenti bibliografici

[1] Angelini, Roberto. 2010. “Fenomenologia della copia: Firenze, 3-5 giugno 2009”. Studi medievali III s., 51 (1): 329-347.

[2] Bisanti, Armando. 2009. "Corpus Rhythmorum Musicum saec. IV-IX, I. Songs in Non-Liturgical Sources - Canti di tradizione non liturgica directed by Fr. Stella. 1. Lyrics / Canzoni, with CD-Rom. 2007” [review]. Maia 61 (2): 421-427.

[3] Boretius, Alfredus and Victor Krause (eds.) 1897. Walafridi Strabonis "Libellus de exordiis et incrementis quarundam in obseruationibus ecclesiasticis rerum". In Monumenta Germaniae Historica, Capitularia Regum Francorum 2, 473-516.

[4] Caldwell, John. 2010. Corpus Rhythmorum Musicum Saec. IV–IX. Directed by Francesco Stella. Edition by Sam Barrett and Introduction to the Manuscripts by Patrizia Stoppacci” [review]. Music and Letters 91 (4): 580–583. https://doi.org/10.1093/ml/gcq062.

[5] D’Angelo, Edoardo, and Francesco Stella. eds. 2003. Poetry of the Early Medieval Europe. Manuscripts, Language and Music of the Rhythmical Latin Texts, III Euroconference for the digital edition of the Corpus of Latin Rhythmical Texts 4th-9th Century (Munich, 2-4 november 2000). SISMEL Edizioni del Galluzzo.

[6] Goullet, Monique. 2009. “Corpus Rhythmorum Musicum saec. IV-IX, I : Songs in non-liturgical sources / Canti di tradizione non liturgica. I : Lyrics / Canzoni. Directed by Francesco Stella. Musical Edition by Sam Barrett, Introduction to the Manuscripts by Patrizia Stoppacci, Firenze, SISMEL – Edizioni del Galluzzo, 2007 (Millennio medievale 72. Testi 18)” [review]. Archivum Latinitatis Medii Aevi 67: 346-348.

[7] Lannutti, Maria Sofia. 2009. “Corpus Rhythmorum Musicum Saec. IV-IX, i. Songs in non-Liturgical Sources / Canti di tradizione non liturgica, 1. Lyrics / Canzoni, Directed by Francesco Stella, Musical Edition by Sam Barret, Firenze, Edizioni del Galluzzo, 2007” [review]. Medioevo Romanzo 33 (1): 227-229.

[8] Savini, Chiara, Irene Volpi, Sam Barrett, and Francesco Stella. eds. 2021. Corpus Rhythmorum Musicum. Saec. IV-IX. IV. Rhythmi Computistici. I. Anni Domini notantur in praesenti linea. SISMEL – Edizioni del Galluzzo.

[9] Stella, Francesco. ed. 2000. Poesia dell’Alto Medioevo europeo. Manoscritti, lingua e musica dei ritmi latini. Atti delle euroconferenze per il Corpus dei ritmi latini (4-9 sec.), (Arezzo 6-7 novembre 1998 e Ravello 9-12 settembre 1999). SISMEL Edizioni del Galluzzo.

[10] Stella, Francesco, and Sam Barrett. eds. 2007. Corpus Rhythmorum Musicum Saec. IV-IX. 1. Songs in non-Liturgical Sources / Canti di tradizione non liturgica I. SISMEL Edizioni del Galluzzo.

[11] Stotz, Peter. 1996-2004. Handbuch der lateinischen Sprache des Mittelalters, I-IV. C. H. Beck.

[12] Stotz, Peter. 2011. Research on Early Medieval Rhythmical Poetry: Some Results and Some Problems. In Ars Edendi Lecture Series, 1, edited by Erika Kihlman and Denis Searby, 81-111. Stockholm University.

[13] Volpi, Irene. 2019. “Il Corpus Rhythmorum Musicum opportunità e prospettive di una edizione critica digitale”. Revista de poética medieval 33: 99-120.

[14] Volpi, Irene. 2023. “L’Inno ritmico Tellus ac aethra iubilent. Dalla forma innodica al versus”. Segno e testo. International journal of manuscripts and text transmission 21: 239-288.

Downloads

Pubblicato

2026-05-21

Come citare

Volpi, I. (2026). Il Corpus Rhythmorum Musicum (CRM). Umanistica Digitale, 10(23), 81–92. https://doi.org/10.60923/issn.2532-8816/23675